P A N O   

Depolamanın Amacı Değişiyor.

Özer Mustafa ONAR
Sistek Yazılım
(Bu yazı Lojistik Dergisinin Haziran-Temmuz 2001 sayısında yayınlanmıştır.)

Dünya ekonomisi son zamanlarda hızlı bir dönüşüme sahne oluyor. Bu gelişmenin arkasında temel olarak, bilgisayarlaşmanın ve iletişimin ucuzlaması ve yaygınlaşması yatıyor. Internetten alışveriş, e-ticaret, tedarik zinciri yönetimi, müşteri ilişkileri yönetimi gibi her geçen gün ortaya çıkan yeni kavramlar, etkileşim içerisinde olduğu bir çok klasik operasyonu da  değişime zorluyor. Bunların başında da üretim, depolama ve dağıtım yöntemleri geliyor.

Sanayi devrimi ile birlikte ürünleri ucuz ve çok miktarda üretmek olanaklı hale gelmişti. Bu dönemde, kitlesel üretim sözkonusuydu. Sözgelimi Ford, tek bir model ve hatta tek renk araba üretiyordu. Buna bağlı olarak da üretim ve dağıtım depolarında çok az çeşit maldan çok fazla miktarlarda depolanmaktaydı. Ancak, son elli yıldır kalkınma düzeyinin yükselmesi ile birlikte tüketicilerin pazardaki belirleyici rolü artmıştır. Bunun sonucu olarak, ürün çeşitliliği çığ gibi artmaya başlamış ve ürün yaşam süreleri kısalmıştır. Örnek olarak, önceleri tek tip, gramaj ve ambalajda uzun süre pazarda kalabilen bir ürün artık şişe, karton kutu, metal kutu gibi değişik ambalajlarda ve değişik gramajlarda pazarlanmaktadır.

Öte yandan, pek çok firma müşteriyi memnun edebilmek için özelleştirilmiş üretime başlamıştır. Levi’s müşterinin ölçülerine göre giysi dikmekte, Dell talep edilen konfigürasyona göre bir gün içerisinde bilgisayar hazırlamaktadır. Bütün bunlar ise yönetilmesi gereken stok kalemlerinin çok fazla artması anlamına gelmektedir.

DEPO YÖNETİM SİSTEMLERİ

Günümüzde depo aktivitelerini yönetebilecek çok yetenekli yazılımlar mevcuttur. Bu yazılımlar, depo içerisindeki mal hareketlerini planlamakta ve yönetmekte, çalışanlara ise yalnızca depo yönetim sistemleri tarafından yaratılan iş emirlerini uygulamak kalmaktadır. Depo yönetim sistemleri, ürün için belirlenen kısıtlar doğrultusunda en uygun stoklama adresini belirlemekte, sevkiyatın en çabuk şekilde yapılmasını sağlamakta, adresler arası yer değiştirme, depolar arası transfer ve envanter sayımı işlemlerini organize etmektedir. Bu sistemler sayesinde depolardaki işlemler hatasız ve hızlı olarak yürütülebilmekte, etkinlik ve verim düzeyleri artmaktadır.

Depo yönetim sistemlerinin otomatik tanıma ve veri toplama (OT/VT) teknolojilerinden yararlanmaları sonucu ürün, palet, kasa ve adreslerde barkod yaygınlaşmıştır. Böylece, veri giriş hızı ve doğruluğu artmış, daha esnek ürün kodlamalarına olanak sağlanmıştır. Depo işlemlerinde çalışanların ellerini serbest bırakabilmek için ses komutları ile işlem yapan uygulamalar geliştirilmiştir. 1990’lı yılların başlarından itibaren radyo frekanslı (RF) el ve araç terminallerinin kullanılmaya başlanması ile birlikte iş emirlerinin daha gerçekçi verilmesi, gerçekleştirilen işlemlerle ilgili bilgilerin anında bilgisayarda toplanabilmesi ve raporlanabilmesi sağlanmıştır. Günümüze gelindiğinde depo yönetim sistemlerinin, stok maliyetlerinin düşürülmesi, sevkiyatların doğru ve hızlı yapılması gibi amaçlar doğrultusunda oldukça yol kat ettiği ortadadır.

GELECEĞİN DEPOLARI

Seri üretim söz konusu iken, üretim birimlerinin maliyetleri düşürmeleri ve ürün kalitesini artırmaları çok daha kolaydı. Şimdi ise, esnek üretim, hücresel üretim ve hatta kişiye özelleştirilmiş üretimden söz edilmektedir. Internetin de katkısıyla pazarda yaşanan dinamizm, yüksek rekabet  ve ekonomilerde ortaya çıkan dalgalanmalar firmaların satış tahminlerinde önemli sapmalara neden olmakta ve daha esnek olunmasını zorunlu kılmaktadır.

Bu nedenle, yığınlar halinde ürün stoklamak ve bunları pazara sürmek (push) devri artık çoktan kapanmıştır. Bunun yerine, müşterinin gerçek taleplerine göre hazırlanmış ürünlerin pazar tarafından ihtiyaç duyulduğu zaman çekilmesi (pull) gündemdedir. Artık, tüketiciye sunulmak üzere, bitmiş son ürün yerine, yarımamul veya etiketlenmemiş ürün gibi genel bazda (generic) ürünler stoklanmaktadır. Müşteri talepleri doğrultusunda bunlara gerektiği anda depolarda son şekli verilmektedir. Böylece firmalar, müşterilere hem çok daha fazla seçenek sunabilmekte, hem de stok miktarlarında ve maliyetlerinde inanılmaz düşüşler sağlayabilmektedirler. Üretim ve pazarlama birimleri arasında yaşanabilecek çatışmalardan daha az etkilenir hale gelmektedirler.

Günümüzün ticaret biçimi, depoların katma değer yaratacak birimler olarak yeniden tasarlanmasını zorunlu kılmaktadır. Depoların müşterilerin giderek çeşitlenen taleplerine cevap verebilecek iş süreçlerine uygun esnekliğe kavuşmaları gerekmektedir.  Talep zinciri içerisindeki malların akışını daha etkin hale getirebilmek için üretim ve depolama arasındaki keskin çizgiler giderek yok olmaktadır. Geleceğin depoları, şimdikilerden farklı olarak birleştirme, boyama, montaj, paketleme, etiketleme gibi üretim aktivitelerini de barındırıyor olacaklardır.

PROAKTİF OLMAK

Depoların fonksiyonlarında ortaya çıkan bu değişiklikler ile firmalar “reaktif” olmaktan kurtulup “proaktif” olabileceklerdir.  Yani, müşterilerine talep doğduğu anda daha fazla ürün çeşidini daha kısa zaman içerisinde teslim edebileceklerdir. Bunu da, maliyetleri artırmadan hatta azaltarak yapabileceklerdir.

Hızla artan stok kalemlerinin daha kolay yönetilmesi, artan stok devir hızı, müşteri hizmetlerinin daha iyi hale getirilmesi, hatalı teslimatların ve iadelerin en aza indirilmesi, hareketsiz ürünlerde azalma, daha az depo alanı gereksinimi ve esneklik geleceğin depolarının başarıyla sağlayacağı kavramlar arasındadır. Stok kalemleri üzerindeki gerçekçi olmayan tahminler azalacağından üretim ve pazarlama birimleri arasındaki çatışmalar da azaltacaktır.